THƠ CHỮ HÁN CỦA HỒ XUÂN HƯƠNG

     

(thuocmaxman.vn) – Thi sĩ hồ Xuân Hương bao gồm hai đặc trưng thơ, thơ chữ hán việt và thơ chữ Hán. Tôi hotline thơ chữ thời xưa của bà là thơ thuần Việt, bởi phần đông nhà thơ vẫn “tẩy sạch” dấu tích của Đường thi<1>, Tống thi<2>, mà thấm tẩm vào trong đó bản sắc, cốt phương pháp Việt, tương tự như phủ ngập mùi vị dân gian địa điểm bà đã mập lên với trải nghiệm. Cạnh bên đó, thơ chữ nôm của hồ nước Xuân mùi hương lại cho bạn đọc hình dung khác về diện mạo thi sĩ của bà.

Bạn đang xem: Thơ chữ hán của hồ xuân hương

*

Nhà nghiên cứu Mai Ngọc Phát

Trong suốt nhiều thế kỷ ngơi nghỉ Việt Nam, thơ văn chữ Hán luôn luôn chiếm địa vị độc tôn “chính thống”, còn thơ văn tiếng hán bị coi như “ngoài luồng” mặc dù nó luôn được quần chúng. # nâng niu, gìn giữ. Thơ chữ nôm vốn là thơ của lứa tuổi nho sinh, của vua quan và kẻ sĩ dùng để làm xướng họa, đãi đằng nỗi niềm riêng, “tức cảnh sinh tình”. Hồ nước Xuân Hương cũng được các học trả đương thời review rất cao tài thơ chữ hán của bà. Nương theo vết tích thời hạn cho thấy, hồ nước Xuân hương đã chế tác thơ chữ Nôm xen kẹt với thơ chữ Hán. Nhưng bạn viết bài xích này xin coi trường đoản cú thơ chữ Hán cho thơ chữ nôm của bà là 1 hành trình. Đó là hành trình của một công ty thơ từ khu vực xa hoa, “mũ cao áo dài”, điện phủ uy nghiêm đến với cuộc sống lầm than, dân gian lấm bụi, tinh nghịch cùng khát vọng trường đoản cú do, đậm màu phong tình với phản kháng.

Ở việt nam khi chưa mở ra phong trào Thơ Mới, ngoài các thể thơ như lục bát, song thất lục bát, đồng dao v.v., những nhà thư từ Nguyễn Trãi, Nguyễn Bỉnh Khiêm, Bà huyện Thanh Quan, Bùi Kỷ, trần Tế Xương, Tản Đả, Nguyễn Khuyến… đều ảnh hưởng thơ Đường, thơ Tống Trung Hoa. Khi các nhà thơ viết thơ bằng văn bản Hán điện thoại tư vấn là thơ Hán Đường luật, cùng viết thơ bằng văn bản Nôm hotline là thơ Nôm Đường luật.

Tôi hiểu tập thơ “Lưu mùi hương ký” của hồ Xuân Hương, được ông trần Thanh Mại chào làng năm 1964, cho thấy, thơ chữ hán việt của bà phía bên trong hệ hình thẩm mỹ và khối hệ thống quy tắc phức hợp của thơ Hán Đường luật. Thơ Hán Đường luật có thể “thất ngôn bát cú” được xem là dạng chuẩn chỉnh nhất, trở thành thể có những dạng “thất ngôn tứ tuyệt”, “ngũ ngôn tứ tuyệt”, “ngũ ngôn bát cú” cũng tương tự các dạng ít phổ biến khác. Hồ nước Xuân Hương phần nhiều làm thơ chữ thời xưa theo thể “thất ngôn bát cú”. Xin dẫn nguyên văn một bài bác thơ chữ hán “Nhãn phóng thanh” của bà đã được phiên âm giờ Việt và bạn dạng dịch thơ của cầm cố Hoàng Xuân Hãn, có tên “Mắt tỏa màu xanh”. Bài bác thơ này phía bên trong loạt bài xích vịnh cảnh ca tụng vẻ đẹp quốc gia đất nước.

NHÃN PHÓNG THANH

Vi mang loa đại tháp yêu mến minh

Đáo demo tu giao nhãn phóng thanh

Bạch thuỷ ma thành thiên nhẫn kiếm

Hàn đàm phi lạc duy nhất thiên tinh

Quái hình vị dĩ tiêu tam giáp

Thần lực hề dung tạc Ngũ Đinh

Phảng phất vân đương chọi ám điểm

Cao tăng ưng hữu toạ đàm kinh.

Bản dịch nghĩa:

Mầu lam nhạt mờ mờ nối trời xa với bể xa.

Đến đây, tưởng chừng như trong mắt tỏa dung nhan xanh ra

Nước bạc tình mài đá thành ngàn mũi gươm nhọn

Giữa váy vắng, ngoài ra có một sao trời sa xuống.

Vách đá hình kì khôi không dễ dùng làm bảng đề danh kẻ đỗ đại khoa,

Nếu ko sức thần thì sao tạc nổi tượng lực sĩ kiêu hùng như vậy.

Phảng phất mây xuống thấp, phía trên đã xẩm tối,

Chắc đã gồm vị cao tăng ngồi vắng lặng tụng kinh.

Bản dịch thơ:

MẮT TỎA MÀU XANH

Bể xanh phủ loáng tận trời xa,

Đây ngỡ màu xanh lá cây mắt lan ra.

Nước tệ bạc mài đề xuất nghìn mũi kiếm,

Đầm im rơi xuống một sao sa.

Quái hình không dễ đề khoa bảng,

Thần lực đâu đà tạc tượng ma.

Phảng phất mây rà soát đầu xẩm tối,

Cao tăng vẫn tụng vùng chiền già.

Tôi không review bài thơ dựa trên quy mong của thơ Đường luật, như “nhất tam ngũ bất luật” (chữ sản phẩm nhất, thứ ba, máy năm không nên theo luật), “nhị tứ lục phân minh” (câu vật dụng hai, tư và lắp thêm sáu đề xuất đối ý), tương tự như không so sánh từng câu trong bài thơ của hồ nước Xuân hương thơm theo luật, niêm, vần, đối và bố cục tổng quan của Đường Thi.

Nói chung, nếu vạn vật thiên nhiên cảnh trang bị trong thơ chữ thời xưa Hồ Xuân Hương mang ý nghĩa tượng trưng, nhân hóa, phúng dụ thì vào thơ chữ hán việt của bà, cảnh đồ gia dụng do nhỏ người xây dựng cùng những danh thắng vạn vật thiên nhiên thường hiện tại ra chân thực và trữ tình. Sự sống động trong thi ảnh hiển hiện trong tim trí bạn đọc là thiết yếu nó cùng tính trữ tình mở ra từ góc độ người quan sát, ngắm nhìn vẻ đẹp ấy. Bài thơ “Nhãn phóng thanh”/ “Mắt tỏa màu sắc xanh” cho biết cái tư thế khiêm nhịn nhường và bao gồm phần khép nép của fan viết. Câu thơ “Nước bội nghĩa mài phải nghìn mũi kiếm/ Đầm lặng rơi xuống một sao sa” cho thấy thêm bóng dáng bé dại bé của nhà thơ đang hòa vào thiên nhiên rộng lớn. Tác giả bài thơ như vừa mỏng tanh manh xuất hiện tựa một cánh hoa đã hối hả rụng xuống, mất hút trong đám cỏ. Ngay hai liên kết của bài bác thơ (câu trang bị bảy và tám) mang lại thấy, tác giả vẫn nương theo vai trung phong trạng của tín đồ ngâm vịnh đã xuất hiện từ câu thơ Phá đề, cơ mà không tạo cho bạn đọc sự bất ngờ, không gây nhiều thảng thốt. “Phảng phất mây thẩm tra đầu xẩm tối/ Cao tăng đang tụng vùng chiền già”. Trọng điểm trạng này cho thấy, người sáng tác đang cầm giấu đi một nỗi lo lắng toan, nỗi ảm đạm thường phảng phất trong số bài thơ chữ hán việt của bà. Đó là trung ương trạng phổ biến của lứa tuổi nho sĩ cuối thế kỷ 18 vào đầu thế kỷ 19, lúc cơ chế phong kiến suy tàn, nhiều biến đổi động.

Xem thêm: Top 9 Bài Văn Mẫu Thuyết Minh Về Chiếc Cặp Sách Của Em Lớp 9 Chọn Lọc

Có thể nói, thơ chữ hán việt Hồ Xuân hương thơm chưa thoát ra khỏi hệ quy chiếu thẩm mỹ thời đại của bà. Thế nhưng qua thơ chữ Hán, bà vẫn được nhận xét là một trong những nhà thơ tài hoa với có phong cách riêng. Nếu đối chiếu bài thơ “Mắt tỏa color xanh” với bài bác “Tức cảnh chiều thu” của Bà thị xã Thanh Quan, ta thấy, hai công ty thơ tất cả tâm trạng khá tương đương và cùng được miêu tả bằng lối thơ tả cảnh, dìm vịnh, bàng bạc một nỗi niềm u hoài cụ quận.

TỨC ẢNH CHIỀU THU

Thánh thót tàu tiêu mấy hạt mưa,

Khen ai khéo vẽ cảnh tiêu sơ.

Xanh om cổ thụ tròn xoay tán,

Trắng xoá ngôi trường giang yên bình tờ.

Bầu dốc giang sơn, say chấp rượu,

Túi lưng phong nguyệt, nặng vì chưng thơ.

Cho hay cảnh cũng ưa bạn nhỉ,

Thấy cảnh ai cơ mà chẳng ngẩn ngơ.

Như bạn viết đã đặt vấn đề từ đầu, trường hợp coi những bài xích thơ chữ nôm của hồ Xuân mùi hương là nền tảng, nơi xuất phát, thì thơ chữ nôm của bà đó là điểm đến. Thơ tiếng hán đã gửi bà đổi thay thi sĩ xuất sắc độc nhất vô nhị của văn học trung đại với được mến mộ đến tận bây giờ. Xin dẫn bài xích thơ “Hang Cắc Cớ” hầu như có tầm thường một góc quan liền kề thiên nhiên, chia sẻ tâm trạng, nhưng các bạn đọc không thể nhận ra khuôn khổ gò bó của thơ Đường luật. Vẫn thể thơ “thất ngôn chén bát cú”, nhưng tác giả đã Việt hóa nó bằng xúc cảm, âm điệu, quan trọng đặc biệt cách cần sử dụng từ ngữ dân gian linh thiêng hoạt với sáng tạo.

HANG CẮC CỚ

Trời đất có mặt đá một chòm,

Nứt làm đôi miếng hổng cỗ áo hom.

Kẽ hầm rêu mọc trơ toen hoẻn,

Luồng gió thông reo vỗ phập phòm.

Giọt nước lãng mạn rơi lõm bõm,

Con đường vô ngạn tối om om.

Khen ai đẽo đá tài xuyên tạc,

Khéo hớ hênh ra lắm kẻ dòm.

(Theo phiên bản khắc 1922)

Theo bố cục tổng quan của thể thơ “thất ngôn bát cú”, phần Mạo với nhị câu thơ Phá đề (câu 1) và Thừa đề (câu 2), hồ Xuân mùi hương đã biến đổi hẳn cái tứ thế nghiêm cẩn, dè dặt thường nhìn thấy trong thơ chữ Hán. Phần lớn hình ảnh tinh nghịch, nhộn nhịp như “đá một chòm”, quan trọng với văn pháp và từ bỏ ngữ khêu gợi chỉ hồ nước Xuân Hương new có: “Nứt có tác dụng đôi miếng hổng áo quan hom” gợi cho bạn đọc can dự tới mẫu Yoni (âm vật), cặp đôi biểu tượng “Linga – Yoni” trong tín ngưỡng phồn thực tất cả từ thời nguyên thủy. Chữ “hòm hom” vốn ít xuất hiện trong văn viết, cơ mà dùng phổ biến trong ngôn từ dân gian như 1 phương ngữ nhằm giao tiếp, nghịch nghịch, ám chỉ sự sâu hút, gợi đến các hố, hốc tối om. Chữ “hòm hom” độc đáo này được hồ Xuân Hương dùng lại trong bài “Động hương thơm Tích” rất tấp nập và có phần sexy nóng bỏng hơn: “Bày để kìa ai khéo khéo phòm/ Nứt ra một lỗ hỏm thùng hom”.

Cách cần sử dụng chữ đậm tính dân gian “folklore (phôn-clo)” được người sáng tác tung tẩy tiếp ở hai câu Thực triển khai tựa đề với cả ở hai câu Luận của bài bác thơ. Mọi hình ảnh quen trực thuộc ta vẫn gặp mặt trong đời sống mỗi ngày được hồ Xuân Hương mô tả bằng thứ ngôn từ giầu âm điệu và hình tượng, “trơ toen hoẻn”, “vỗ phập phòm”, “tối om om”. Với khối hệ thống từ vựng lạ mắt này, bà đã đưa bạn đọc tới một nơi mà họ cảm nhận chắc hẳn rằng chỉ người sáng tác bài thơ new biết địa danh đó.

Đặc biệt, hồ nước Xuân hương đã chọn lựa cách gieo vần độc đáo, vần “om” gợi cho bạn đọc nhớ cho một câu trong tiếng Phạn, được xem là câu thần chú ước Quán ráng Âm người yêu Tát (Avalokiteshvara): “Om Mani Padme Hum”<3>. Nhất thời phiên âm theo tiếng Việt: “Ôm Ma Ni pa (đơ) Mê Huum”, hoặc theo âm Hán -Việt “Úm ma ni bát ni hồng”. Câu chú này khởi đầu từ khái niệm về chân lý tuyệt đối và trạng thái trống rỗng không. Theo Lạt Ma Thubten Zopa Rinpoche: “Âm thanh cùng câu chú, như tất cả những dạng biểu lộ khác nhau, đều ở phần của cõi tương đối lộ diện từ trống rỗng không” (Thanh Liên dịch).

Trong cha phần bố cục (Đề, Thực, Luận) của bài bác thơ “Hang Cắc Cớ” vừa trình bày, hồ nước Xuân Hương đã Việt hóa buổi tối đa cách thức biểu đạt, từ trọng tâm trạng, cảm giác đến hình hình ảnh và ngôn ngữ. Bài xích thơ tất cả chăng chỉ từ dấu dấu Đường thi trong số chữ, số câu và giải pháp gieo vần. Kể cả hai câu kết “Khen ai đẽo đá tài xuyên tạc/ Khéo hớ hênh ra lắm kẻ dòm” cho thấy, những hình ảnh trong bài xích đã vận động không ngừng, bất tuân theo quy hiện tượng cảm xúc. Niêm dụng cụ và bố cục tổng quan của bài xích thơ như đã có phá bung, như tạo nên một thể thơ khác, khôn xiết gần cùng với ca dao dân ca, thơ dân gian truyền miệng. Đặc biệt hơn, cùng với hai kết hợp giàu tính phúng dụ, bài xích thơ đã chế tác sự khiêu khích, khêu gợi với đậm tính dục (libido) nhưng diễn tả rất tài tình, hóm hỉnh. Nhị câu kết bài bác “Hang Cắc Cớ” cùng với đa số câu thơ kết của một trong những bài thơ khác, “Ốc nhồi”, “Quả mít”, “Hang Thánh Hóa”, “Đèo bố Dội”, “Đánh đu”, “Vịnh mẫu quạt”… đã gửi Hồ Xuân Hương phát triển thành thi sĩ dám khiêu vũ múa mặt miệng vực gian nguy và cũng thiệt hấp dẫn. Bà đã trở thành thi sĩ độc đáo có một không hai trong văn bầy Việt xưa cùng nay.

Xem thêm: Đêm Đêm Con Thắp Đèn Trời Cầu Cho Cha Mẹ Sống Đời Với Con, Pin On Những Câu Nói Hay

Từ thơ chữ Hán cho thơ tiếng hán Hồ Xuân hương thơm quả là 1 trong hành trình, một khoảng cách khá xa với khác biệt. Thơ chữ Hán du nhập vào việt nam từ những thế kỷ trước, với dĩ nhiên, kia là thành phầm của văn vẻ “ngoại nhập”. Đã qua bao ráng kỷ với cũng có khá nhiều nhà thơ vn tên tuổi áp dụng niêm quy định của lối thơ chữ Hán. Cơ mà sức sống của giờ Việt, nói rộng rộng là văn hóa Việt trường tồn đã trỗi dậy ở phần đông thi sĩ năng lực và nhiều lòng trường đoản cú tôn dân tộc. Những bài xích thơ chữ hán bất hủ của hồ nước Xuân hương thơm là minh chứng sống hễ cho niềm tin dân tộc Việt, bạn dạng sắc văn hóa truyền thống Việt chúng ta.